Kısa cevap: Tapu iptali ve tescil davası, tapu kaydı hukuka aykırı bir şekilde başkası adına oluşmuşsa bu kaydın iptal edilip taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescil edilmesi için açılır. Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülür. Muris muvazaası, yolsuz tescil ve vekâletin kötüye kullanılması gibi sebeplere dayanan davalar kural olarak bir süreye bağlı değildir; hata veya hileye dayanan davalarda ise kısa süreler uygulanır.
Davanın en sık açıldığı durumlar
| Sebep | Örnek | Süre |
|---|---|---|
| Muris muvazaası | Miras bırakanın, diğer mirasçılardan mal kaçırmak için evi bir çocuğuna satış gibi gösterip bağışlaması | Süreye bağlı değil |
| Vekâletin kötüye kullanılması | Vekilin taşınmazı çok düşük bedelle kendi yakınına satması | Süreye bağlı değil |
| Yolsuz tescil | Geçersiz bir hukuki işleme dayanılarak yapılan tescil | Süreye bağlı değil |
| Ehliyetsizlik | Ayırt etme gücü olmayan kişinin yaptığı satış | Süreye bağlı değil |
| Hata, hile, korkutma | Kandırılarak imzalatılan satış | Öğrenmeden itibaren 1 yıl |
Muris muvazaası nedir?
Miras bırakanın, sağlığında bir taşınmazını gerçekte bağışlamak istediği hâlde tapuda satış göstermesine muris muvazaası denir. Amaç çoğu zaman diğer mirasçıları mirastan yoksun bırakmaktır. Yargıtay'ın 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararına göre bu tür satışlar geçersizdir ve mirasçılar, miras payları oranında tapu iptali ve tescil isteyebilir.
Mahkeme muvazaayı anlamak için şu sorulara bakar:
- Satış bedeli gerçekten ödendi mi; alıcının bu parayı ödeyecek gücü var mıydı?
- Tapudaki bedel ile taşınmazın gerçek değeri arasında büyük fark var mı?
- Miras bırakanın taşınmazı satmak için makul bir nedeni var mıydı?
- Miras bırakan diğer çocuklarına karşı bir küskünlük ya da ayrım içinde miydi?
Mirasçılar muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir.
Vekâletin kötüye kullanılması
Vekil, kendisine verilen satış yetkisini vekâlet verenin yararına kullanmak zorundadır. Vekil taşınmazı gerçek değerinin çok altında bir bedelle satmış ve alıcı da bu durumu biliyor ya da bilebilecek durumdaysa, vekâlet veren tapu iptali ve tescil isteyebilir. Bu nedenle satış yetkisi içeren vekâletnameleri verirken satış bedeli ve alıcı konusunda sınırlama yapılması önerilir.
Davadan önce ve dava sırasında
- Tapu kayıtları: Taşınmazın geçmiş malik bilgileri ve satış akit tabloları tapu müdürlüğünden istenir.
- İhtiyati tedbir: Dava sürerken taşınmazın üçüncü kişilere devredilmesini önlemek için tapu kaydına tedbir konulması istenmelidir. Mahkeme teminat isteyebilir.
- Harç: Dava, taşınmazın değeri üzerinden nispi harca tabidir; değer bilirkişi tarafından belirlenir.
- Arabuluculuk: Tapu iptali ve tescil davaları için dava şartı arabuluculuk öngörülmemiştir.
Tapu iptali ve tescil davalarında yetki kesindir: dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemede açılmalıdır. Örneğin Samsun'daki bir taşınmaz için başka bir şehirde açılan dava, yetkisizlik nedeniyle Samsun'daki mahkemeye gönderilir ve zaman kaybedilir. Davada çoğunlukla taşınmazın başında keşif yapılır; bilirkişi, taşınmazın değerini ve gerekiyorsa satış tarihindeki değerini belirler.
Örnek
Bir baba, ölümünden iki yıl önce değeri yüksek dairesini tapuda oğluna satmış görünüyor; tapudaki bedel gerçek değerin çok altında ve oğlunun bu parayı ödeyecek bir geliri yok. Baba vefat ettikten sonra kızı, satışın gerçekte bir bağış olduğunu ve kendisini mirastan yoksun bırakmak amacıyla yapıldığını ileri sürerek dava açar. Muvazaa ispatlanırsa tapu kaydı, kızın miras payı oranında iptal edilir ve bu pay onun adına tescil edilir.
Bu davada mirasçılık belgesi, tapu kayıtları, satış tarihindeki emsal değerler, tarafların banka kayıtları ve aileyi tanıyan tanıklar başlıca delillerdir.
Taşınmaz üçüncü kişiye devredildiyse
Tapu kaydına iyi niyetle güvenerek taşınmazı satın alan üçüncü kişinin edinimi kural olarak korunur. Bu durumda tapu iptali yerine, taşınmazı devreden kişiden bedel veya tazminat istenmesi gündeme gelir. Bu nedenle dava açmakta ve tedbir istemekte gecikmemek önemlidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.