Kısa cevap: Yasal mirasçılar, miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir (Türk Medeni Kanunu m.606). Ret, miras bırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır. Miras bırakanın ölüm tarihinde borca batık olduğu açıkça belliyse, süre geçmiş olsa bile mirasın hükmen reddedildiğinin tespiti istenebilir.
Mirası neden reddederiz?
Mirasçılar, miras bırakanın yalnızca mallarını değil, borçlarını da devralır. Borçlar tereke değerini aşıyorsa mirasçı, kendi malvarlığıyla bu borçlardan sorumlu olabilir. Mirasın reddi, mirasçının bu sorumluluktan kurtulmasını sağlar; karşılığında mirasçı tereke üzerindeki bütün haklarını da kaybeder.
Süreler
| Mirasçı | Üç aylık sürenin başlangıcı |
|---|---|
| Yasal mirasçı | Miras bırakanın ölümünü öğrendiği tarih (daha sonra mirasçı olduğunu öğrendiyse bu tarih) |
| Vasiyetnameyle atanmış mirasçı | Miras bırakanın tasarrufunun kendisine resmen bildirildiği tarih |
| Tereke yazımı yapıldıysa | Yazımın tamamlandığının sulh hâkimi tarafından bildirildiği tarih |
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi bu süreyi uzatabilir veya yeni bir süre verebilir.
Ret nasıl yapılır?
- Miras bırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine ret dilekçesi verilir ya da beyan tutanağa geçirilir.
- Dilekçeye nüfus kayıt örneği ve ölüm belgesi eklenir.
- Ret beyanı mahkemece özel kütüğe yazılır; mirasçıya ret belgesi verilir.
- Bu belge, miras bırakanın alacaklılarına ve icra dairelerine karşı kullanılır.
Mirasçı bu işlemi avukatı aracılığıyla da yapabilir; bunun için vekâletnamede mirası reddetme yetkisinin özel olarak yazılması gerekir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar vekâletnameyi Türk konsolosluklarından çıkarabilir. Usulüne uygun yapılan ret beyanı kesindir; yanılma veya korkutma gibi irade sakatlığı hâlleri dışında sonradan geri alınamaz.
Ret beyanı kayıtsız şartsız olmalıdır; "borçlar ödenirse kabul ederim" gibi şarta bağlı beyanlar geçersizdir.
Borçlar nasıl öğrenilir?
Üç aylık süre kısa olduğu için terekenin durumunu hızla araştırmak gerekir:
- Mirasçılık belgesiyle bankalara başvurarak miras bırakanın hesap, kredi ve kredi kartı bilgilerini isteyin.
- Tapu ve araç kayıtlarını sorgulayın; varsa üzerlerindeki haciz ve ipotekleri not edin.
- Miras bırakan aleyhine yürütülen icra takiplerini araştırın.
- Vergi ve sigorta prim borcu bulunup bulunmadığını ilgili kurumlardan öğrenin.
Örneğin miras bırakanın tek malı eski bir araçsa ve birden fazla kredi borcu bulunuyorsa, ret beyanını süre bitmeden vermek mirasçıyı ileride bu borçlar için yapılacak takiplerden korur.
Ret hakkını kaybettiren davranışlar
Süresi içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur. Süre dolmadan önce de, mirasçı terekenin olağan yönetimi dışında kalan işler yaparsa veya tereke mallarını gizler ya da kendine mal ederse ret hakkını kaybeder (TMK m.610). Miras kalan aracı satmak veya banka hesabındaki parayı çekip harcamak bu tür işlemlere örnektir. Cenaze giderlerinin karşılanması gibi zorunlu işlemler ise kural olarak reddi engellemez.
Hükmen ret
Miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aciz hâli açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2). Bu durumda üç aylık süre kaçırılmış olsa bile mirasçı, sulh hukuk mahkemesinde mirasın hükmen reddedildiğinin tespitini isteyebilir. Davada terekenin aktif ve pasifi bilirkişi incelemesiyle ortaya konur. Mirasçı tereke mallarını sahiplenmişse bu yola başvuramaz.
Redden sonra ne olur?
- Reddeden mirasçının payı, miras bırakan ondan önce ölmüş gibi onun altsoyuna geçer. Çocuklarınızın da borçlu mirası almaması için onlar adına ayrıca ret beyanında bulunulması gerekir; küçükler adına bu beyanı yasal temsilcileri verir.
- En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse, tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir.
- Mirası reddeden mirasçılar, miras bırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde ondan aldıkları ve mirasta iadeye tabi kazandırmalar ölçüsünde alacaklılara karşı sorumlu kalabilir (TMK m.618).
Terekenin borca batık olup olmadığı bilinmiyorsa, ret yerine resmî defter tutulmasını istemek de bir seçenektir; mirasçı bu sayede terekenin durumunu öğrendikten sonra karar verebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.