Kısa cevap: İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin sözleşmesi geçerli bir neden gösterilmeden feshedilirse işçi işe iadesini isteyebilir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (İş Kanunu m.20). Bu süreler hak düşürücüdür.
Kimler işe iade davası açabilir?
İş Kanunu m.18'e göre şu şartların hepsi birlikte aranır:
- İşçi sayısı: İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışmalıdır. İşverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa bu işyerlerindeki işçiler birlikte sayılır.
- Kıdem: İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır.
- Sözleşme türü: Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılıyor olmalıdır.
- Konum: İşçi, işletmenin bütününü yöneten işveren vekili ya da yardımcısı olmamalıdır.
- Fesheden taraf: Sözleşmeyi işveren feshetmiş olmalıdır.
Bu şartlardan biri eksikse işe iade yolu kapalıdır. Ancak kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar ayrıca istenebilir.
Geçerli neden ne demektir?
İşveren feshi işçinin yeterliliğine, davranışlarına ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerine dayandırmak zorundadır. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve sebep açık, kesin biçimde gösterilmelidir. İşçinin davranışı ya da verimiyle ilgili fesihlerde önce işçinin savunması alınmalıdır (İş Kanunu m.19).
Sendika üyeliği, hamilelik, işveren hakkında şikâyette bulunma ya da hastalık nedeniyle kanundaki süre içinde kalan devamsızlık geçerli neden sayılmaz. Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir.
Süreler: bir ay ve iki hafta
- Arabulucuya başvuru: Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde. Başvuru, işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
- Arabuluculuk görüşmeleri: Arabulucu kural olarak üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre bir hafta uzatılabilir.
- Dava: Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde açılır.
Asıl işveren ile alt işveren (taşeron) ilişkisi bulunan işyerlerinde, iki işverenin de arabuluculuk görüşmelerine katılması gerekir.
Arabuluculukta neler konuşulur?
Taraflar, işçinin işe başlatılacağı tarihi, boşta geçen süre ücretini ve işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminatın tutarını belirleyebilir. Anlaşma belgesinde bu tutarların açıkça yazılması, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkları önler.
Geçerli bir mazereti olmadan ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle toplantıya katılmak, anlaşma niyeti olmasa da önemlidir.
Dava ne kadar sürer?
Kanun, işe iade davalarının ivedilikle ve iki ay içinde sonuçlandırılmasını öngörür. Karara karşı istinaf yoluna başvurulursa bölge adliye mahkemesi bir ay içinde kesin olarak karar verir; işe iade davalarında Yargıtaya temyiz yolu yoktur (İş Kanunu m.20). Uygulamada süreler mahkemelerin iş yüküne göre uzayabilse de bu dava türü diğer işçilik davalarına göre daha kısa sürede sonuçlanır.
Mahkeme feshi geçersiz bulursa
| Adım | Süre | Sonuç |
|---|---|---|
| İşçinin işverene başvurusu | Kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü | Başvurulmazsa fesih geçerli bir feshin sonuçlarını doğurur |
| İşverenin işe başlatması | Başvurudan itibaren 1 ay | Başlatmazsa işe başlatmama tazminatı ödenir |
| İşe başlatmama tazminatı | — | En az 4, en çok 8 aylık ücret |
| Boşta geçen süre ücreti | — | En çok 4 aylık ücret ve diğer haklar |
İşçi işe başlatılırsa, fesih sırasında peşin ödenmiş kıdem ve ihbar tazminatı boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir. İşçi işe başlatılmazsa, boşta geçen süre kıdeme eklendiği için kıdem ve ihbar tazminatı farkları doğabilir.
Dava sürerken başka bir işte çalışılabilir mi?
Evet. Dava devam ederken başka bir işverenin yanında çalışmak, işe iade talebini ortadan kaldırmaz. Önemli olan, karar kesinleşip tebliğ edildikten sonra on iş günü içinde eski işverene başvurmaktır.
İşe iade mi, tazminat mı?
Her dosyada işe iade en uygun yol olmayabilir. İşyerine dönmek istemeyen ya da iş güvencesi şartlarını taşımayan işçi için kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacaklarını istemek daha doğru sonuç verebilir. Bu tercih, feshin nasıl yapıldığına ve işçinin hangi alacaklarının bulunduğuna göre değerlendirilmelidir.
Hazırlanması gereken belgeler
- Fesih bildirimi ve tebliğ tarihini gösteren belge
- SGK hizmet dökümü ve işten çıkış kodu
- İş sözleşmesi ve son ücret bordroları
- Varsa savunma istem yazısı ve verilen savunma
- Performans değerlendirmeleri, yazışmalar ve tanık bilgileri
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.