Kısa cevap: İkamet izni ret kararı valiliğin verdiği bir idari işlemdir; tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Uzatma başvurusu reddedilen yabancı 10 gün içinde Türkiye'den çıkmazsa hakkında sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK m.54/1-j). Dava açmak tek başına kalış hakkı vermediği için dilekçede yürütmenin durdurulması da istenmelidir.
İkamet izni hangi sebeplerle reddedilir?
Ret gerekçesi, izin türüne ve dosyadaki eksikliğe göre değişir. Sık görülen sebepler şunlardır:
- izin türünün şartlarından birinin karşılanmaması ya da sonradan ortadan kalkması,
- istenen belgelerin eksik, çelişkili veya geçersiz olması,
- iznin veriliş amacı dışında kullanılması,
- hakkında geçerli bir sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı bulunması,
- kısa dönem izinde son bir yılda toplam 120 günden fazla yurt dışında kalınması (YUKK m.33),
- aile izninde evliliğin ikamet izni almak için yapıldığının tespit edilmesi (YUKK m.37),
- öğrenci izninde okul kaydının silinmesi.
Belge eksikliği gibi sebepler çoğu zaman yeni başvuruyla aşılabilir. Sahte evlilik veya kamu düzeni gibi değerlendirmelere dayanan kararlar ise ancak yargı yoluyla denetlenebilir.
Ret kararı size nasıl bildirilir?
Türkiye'deki başvurularda ret, iptal ve uzatmama kararları valilikçe verilir ve yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir (YUKK m.25). Yurt dışında yapılan başvurularda karar konsolosluk aracılığıyla bildirilir. İdare karar verirken aile bağlarınızı, Türkiye'de kaldığınız süreyi, ülkenizdeki durumu ve çocuğun yüksek yararını gözetmek zorundadır. Elektronik tebligatta bildirim, adresinize ulaşmasından sonraki beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Adres değişikliğini bildirmediyseniz süreler siz fark etmeden işleyebilir.
Kararı aldıktan sonra Türkiye'de ne kadar kalabilirsiniz?
Uzatma başvurusu reddedilen yabancının 10 gün içinde çıkış yapması gerekir. İlk başvurusu reddedilen kişide durum, vize veya vize muafiyeti süresinin devam edip etmediğine bağlıdır. İzni iptal edilenler ve izin süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan 10 günden fazla aşanlar için de sınır dışı etme kararı alınabilir (YUKK m.54/1-f ve g).
İdari itiraz mı, dava mı?
Dava süresi içinde kararı veren makama ya da üst makama başvurup kararın kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bu başvuru dava süresini durdurur; 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve kalan süre işlemeye devam eder (İYUK m.11). İtiraz zorunlu değildir; doğrudan dava da açabilirsiniz.
İptal davası nasıl açılır?
Dava, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır (İYUK m.32). Dilekçede ret gerekçesine tek tek cevap verilir ve şartları taşıdığınızı gösteren belgeler eklenir. Avukatla dava açılacaksa Türkçe bilmeyen yabancı vekâletnameyi noterde yeminli tercüman eşliğinde verir; yurt dışındaysa Türk konsolosluğundan da çıkarabilir.
Yürütmenin durdurulmasını neden istemelisiniz?
İptal davası açmak kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için kararın açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanırsa telafisi güç veya imkânsız zarar doğacağı birlikte gösterilmelidir (İYUK m.27). Talep reddedilirse, tebliğden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir.
Sınır dışı etme ve giriş yasağı riski nedir?
Sınır dışı etme kararı ikamet izni reddinden ayrı bir işlemdir. Bu karara karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır; rızanız olmadıkça dava süresince sınır dışı edilmezsiniz ve mahkeme kesin olarak karar verir (YUKK m.53). Kararda Türkiye'yi terk için 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar süre verilebilir (YUKK m.56). Sınır dışı edilen yabancıya en fazla 5 yıllık giriş yasağı konulabilir; kamu düzeni bakımından ciddi tehdit varsa bu süre en fazla 10 yıl daha uzatılabilir. Verilen süre içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı konmayabilir (YUKK m.9).
Hangi süre, hangi merci?
| Karar veya işlem | Süre | Merci |
|---|---|---|
| Ret, iptal veya uzatmama kararına iptal davası | Tebliğden itibaren 60 gün | İdare mahkemesi |
| İdari başvuru (itiraz) | Dava süresi içinde; 30 gün cevapsız kalırsa ret sayılır | Kararı veren valilik veya üst makam |
| Yürütmeyi durdurma talebinin reddine itiraz | Tebliğden itibaren 7 gün | Bölge idare mahkemesi |
| Uzatma reddinden sonra çıkış | 10 gün | Sınır kapısı |
| Sınır dışı etme kararına dava | Tebliğden itibaren 7 gün | İdare mahkemesi |
Yeniden başvuru yapabilir misiniz?
Ret sebebi giderilebilir bir eksiklikse yeni başvuru yapılabilir; kalış amacınız değiştiyse ona uygun izin türü seçilmelidir. Ancak yeni başvuru, önceki karara karşı 60 günlük dava süresini durdurmaz. Yeni başvuru da reddedilirse ilk karara karşı dava hakkı kaybedilmiş olabilir.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Tebliğ tarihini not etmemek ve süreyi sözlü bilgiye göre hesaplamak.
- Dava açıldığı için Türkiye'de kalınabileceğini sanmak.
- İkamet izni reddine karşı 60 günlük süreyle sınır dışı kararına karşı 7 günlük süreyi karıştırmak.
- Ret sonrasında çalışma izni olmadan çalışmaya devam etmek; bu da ayrı bir sınır dışı sebebidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.