Kısa cevap: Yabancılar Türk vatandaşlığını en sık iki yoldan kazanır. Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evlilik birliği devam eden yabancı evlilik yoluyla başvurabilir (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.16). Türkiye'de başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet eden yabancı ise genel yoldan vatandaşlık isteyebilir (m.11). Başvurular Türkiye'de il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine, yurt dışında konsolosluklara yapılır.
İki yolun karşılaştırması
| Şart | Evlilik yoluyla | Genel yoldan (ikamet) |
|---|---|---|
| Süre | En az 3 yıllık evlilik | Kesintisiz 5 yıl ikamet |
| Aile birliği | Eşlerin aile birliği içinde yaşaması | Aranmaz |
| Türkçe ve gelir | Ayrıca aranmaz | Yeterli Türkçe, geçimini sağlayacak gelir veya meslek |
| Ortak şartlar | Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması | |
Evlilik yoluyla vatandaşlık
Evliliğin en az üç yıldır sürmesi tek başına yeterli değildir. Eşlerin aile birliği içinde yaşaması ve evlilik birliğiyle bağdaşmayan bir faaliyette bulunmaması gerekir. Başvuru sonrasında yetkililer ev ziyareti veya görüşme yoluyla evliliğin gerçekten sürdüğünü araştırır. Yalnızca vatandaşlık almak amacıyla yapılan evlilikler başvurunun reddine yol açar.
Başvurudan sonra Türk eşin vefat etmesi hâlinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz.
İkamet yoluyla (genel yoldan) vatandaşlık
Bu yolda başvuru tarihinden geriye doğru beş yıl boyunca geçerli ikamet izniyle Türkiye'de yaşamış olmak gerekir. Bu süre içinde yurt dışında geçirilen toplam altı ayı aşmayan süreler kural olarak ikamette kesinti sayılmaz. Başvurucudan ayrıca şunlar beklenir:
- Ergin olmak ve ayırt etme gücüne sahip olmak
- Türkiye'ye yerleşme kararını davranışlarıyla göstermek
- Toplum için tehlike oluşturan bir hastalığı bulunmamak
- İyi ahlak sahibi olmak
- Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek
- Kendisinin ve bakmakla yükümlü olduklarının geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak
Başvuru sırasında istenen belgeler
- Pasaport veya benzeri belge ve ikamet izni
- Doğum belgesi ve medeni hâl belgesi (yabancı belgeler için apostil ve yeminli tercüme)
- Evlilik yoluyla başvuruda evlilik belgesi ve Türk eşin nüfus kayıt örneği
- Gelir durumunu gösteren belgeler, sağlık raporu, adli sicil belgesi
Belge listesi başvurucunun durumuna ve uyruğuna göre değişebileceğinden başvurudan önce ilgili müdürlükten güncel liste alınmalıdır.
Mülakat ve sonuç
Genel yoldan başvurularda başvurucu bir komisyon tarafından görüşmeye alınır; Türkçe bilgisi, Türkiye'ye uyumu ve yerleşme niyeti değerlendirilir. Şartları taşımak, vatandaşlığın verilmesini kendiliğinden sağlamaz; idarenin bu konuda takdir yetkisi geniştir.
Görüşmede genellikle başvurucunun Türkiye'deki yaşamı, işi, ailesi, günlük hayatta Türkçeyi kullanabilme düzeyi ve Türkiye hakkındaki temel bilgileri sorulur. Başvurunun sonuçlanması uzun sürebilir; bu süreçte ikamet izninin geçerliliğini korumaya ve adres değişikliklerini bildirmeye devam etmek gerekir. İkamet izninin süresi dolarsa başvurunun değerlendirilmesi olumsuz etkilenebilir.
Çocuklar ne olur?
Vatandaşlığı kazanan anne veya babanın ergin olmayan çocukları, diğer ebeveynin rızası aranarak vatandaşlığa alınabilir. Rıza yoksa veya ebeveynler arasında anlaşmazlık varsa çocuğun durumu ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle başvuru sırasında çocukların nüfus belgeleri ve diğer ebeveynin muvafakatnamesi hazır bulundurulmalıdır.
Yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık
Kanunda belirlenen tutarda taşınmaz edinen, sabit sermaye yatırımı yapan veya bankaya mevduat yatıran yabancılar istisnai yoldan vatandaşlık başvurusunda bulunabilir (m.12). Bu yolda ikamet süresi ve Türkçe şartı aranmaz; ancak yatırımın belirli bir süre elde tutulması gerekir. Tutarlar ve şartlar zaman zaman değiştirildiği için başvurudan önce güncel düzenleme kontrol edilmelidir.
Başvuru reddedilirse
Ret kararına karşı, tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Davada kararın gerekçesi, başvurucu hakkındaki araştırma raporları ve şartların taşındığını gösteren belgeler önem taşır. Eksiklik giderilebilir nitelikteyse yeni başvuru yapmak da mümkündür.
Türkiye çifte vatandaşlığa izin verir; ancak başvurucunun kendi ülkesinin mevzuatı Türk vatandaşlığı alınması hâlinde eski vatandaşlığın kaybedilmesini öngörebilir. Bu konu başvurudan önce ayrıca araştırılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.