Kısa cevap: Alacaklı, elindeki belgeye göre ilamsız, kambiyo senedine dayalı ya da ilamlı icra takibi başlatır. Takip talebi icra dairesine veya UYAP üzerinden verilir ve borçluya ödeme emri gönderilir. Borçlu süresinde itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. İtiraz ederse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını ya da bir yıl içinde itirazın iptalini isteyebilir.
Takip türünü elinizdeki belge belirler
| Elinizdeki belge | Takip türü | Borçlunun itiraz süresi |
|---|---|---|
| Fatura, sözleşme, havale kaydı ya da hiç belge yok | Genel haciz yoluyla ilamsız takip | 7 gün, icra dairesine |
| Çek, bono, poliçe | Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu | 5 gün, icra mahkemesine |
| Mahkeme kararı ya da ilam niteliğindeki belge | İlamlı takip | Sınırlı sebeplerle |
| İpotek ya da rehin | Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip | Takip türüne göre |
Doğru yolun seçilmesi önemlidir. Örneğin elinde bono bulunan alacaklının genel haciz yoluna gitmesi, borçluya daha geniş bir itiraz imkânı tanır; çünkü ilamsız takipte itiraz takibi kendiliğinden durdurur.
Ödeme emri tebliğ edilemezse
Takibin ilerleyebilmesi için ödeme emrinin borçluya usulüne uygun tebliğ edilmesi gerekir. Borçlu bilinen adreste bulunamazsa tebligat, adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine yapılabilir. Elektronik tebligat adresi bulunan borçlulara, özellikle şirketlere, tebligat elektronik ortamda gönderilir. Takip talebine borçlunun güncel adresinin doğru yazılması süreci hızlandırır.
Takip talebinde neler yer alır?
- Alacaklının ve borçlunun kimlik ve adres bilgileri
- Alacağın tutarı, faiz başlangıç tarihi ve faiz türü
- Alacağın dayandığı belge ya da sebep
- Seçilen takip yolu
Takip açılırken başvurma harcı, peşin harç ve tebligat giderleri alacaklı tarafından ödenir. Bu giderler takip sonunda borçludan tahsil edilir. Faizin fazla hesaplanması, itiraz ve yargılama aşamasında alacaklının kısmen haksız çıkmasına yol açabileceğinden hesap dikkatle yapılmalıdır.
Hangi icra dairesinde?
Genel kural, borçlunun yerleşim yerindeki icra dairesidir. Sözleşmeden doğan para borçlarında alacaklının yerleşim yerindeki icra dairesi de yetkilidir. Kambiyo senetlerinde senette yazılı ödeme yeri de takip yeri olarak seçilebilir. Borçlu yetki itirazını ödeme emrine itiraz süresi içinde yapmazsa takibin başlatıldığı icra dairesi yetkili hâle gelir.
Borçlu itiraz ederse
| Yol | Mahkeme | Süre |
|---|---|---|
| İtirazın kaldırılması | İcra mahkemesi | İtirazın tebliğinden 6 ay |
| İtirazın iptali davası | Asliye hukuk, asliye ticaret ya da tüketici mahkemesi | İtirazın tebliğinden 1 yıl |
İtirazın kaldırılması için alacaklının elinde imzası kabul edilmiş ya da noterce onaylanmış bir belge gibi güçlü bir dayanak bulunması gerekir. İtirazın iptali davasında ise her türlü delil kullanılabilir. Ticari alacaklarda itirazın iptali davasından önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İtirazın haksız olduğu anlaşılırsa, koşulları varsa borçlu aleyhine alacağın en az yüzde yirmisi oranında icra inkâr tazminatına hükmedilir.
Mal kaçırma riski varsa: ihtiyati haciz
Vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış bir para alacağı için, borçlunun mallarını elden çıkarma ihtimali varsa mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenebilir (İİK m.257). Karar borçluya haber verilmeden uygulanır. Alacaklı kural olarak teminat gösterir ve kanundaki süreler içinde takip başlatmak ya da dava açmak zorundadır.
Takip kesinleşince: haciz
- Banka hesaplarına elektronik haciz
- Maaş ve ücret haczi; uygulamada net maaşın dörtte biri
- Araç ve taşınmaz kayıtlarına haciz şerhi
- Üçüncü kişilerdeki alacaklar için haciz ihbarnamesi
Borçlunun ve ailesinin zorunlu ihtiyacı olan eşyalar ile hâline uygun evi kanundaki şartlarla haczedilemez (İİK m.82). Ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde haciz istenmezse dosya işlemden kaldırılır; takibe devam etmek için yenileme gerekir (İİK m.78).
Takip kesinleştikten sonra borçlu, mallarını ve gelirini gösteren bir mal beyanında bulunmak zorundadır. Mal beyanında bulunmayan borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine icra mahkemesi tazyik hapsine karar verebilir (İİK m.76). Borçlu ve alacaklı, takip sürerken de taksitle ödeme konusunda anlaşabilir.
Zamanaşımına dikkat
Takip, alacak zamanaşımına uğramadan başlatılmalıdır. İcra takibi zamanaşımını keser; ancak zamanaşımı dolduktan sonra başlatılan takipte borçlu bu durumu itirazında ileri sürebilir. Bu nedenle özellikle eski alacaklarda zamanaşımı süresi takipten önce mutlaka kontrol edilmelidir.
Borçlunun malı bulunamazsa
Haciz sonucunda alacağı karşılayacak mal bulunamazsa alacaklıya aciz belgesi verilir. Bu belgeye bağlanan alacak, düzenlenme tarihinden itibaren yirmi yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (İİK m.143). Borçlunun takipten önce mallarını yakınlarına devrettiği anlaşılırsa tasarrufun iptali davası ayrıca değerlendirilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.