Kısa cevap: Eşler başka bir rejim seçmediyse, 1 Ocak 2002'den bu yana yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Evlilik süresince çalışma karşılığı edinilen mallar edinilmiş mal sayılır ve her eş, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısını isteyebilir (Türk Medeni Kanunu m.236). Evlilikten önce sahip olunan mallar ile miras ve bağış yoluyla gelenler kişisel maldır ve paylaşılmaz. Paylaşım, malın kendisinin devri olarak değil, para alacağı olarak yapılır.
Hangi mal rejimi uygulanır?
| Dönem | Uygulanan rejim |
|---|---|
| 1 Ocak 2002'den önce edinilen mallar | Mal ayrılığı (eski Medeni Kanun) |
| 1 Ocak 2002'den sonra edinilen mallar | Edinilmiş mallara katılma |
| Eşler noterde başka rejim seçtiyse | Seçilen rejim |
2002'den önce evlenen eşlerde bu nedenle iki ayrı hesap yapılır: 2002 öncesi dönem için katkı payı alacağı, sonrası için katılma alacağı.
Edinilmiş mallar nelerdir?
- Maaş ve ücret gibi çalışma karşılığı elde edilen kazançlar ile bunlarla alınan mallar
- Sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
- Kişisel malların gelirleri; örneğin evlilikten önce alınmış bir dairenin kira geliri
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler
Kişisel mallar nelerdir?
- Yalnızca bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşyalar
- Evlilikten önce edinilen mallar
- Miras ve bağış gibi karşılıksız kazanımlar
- Manevi tazminat alacakları
Bir malın edinilmiş mal olduğu kabul edilir; kişisel mal olduğunu ileri süren eş bunu ispat etmek zorundadır (TMK m.222). Düğünde takılan ziynet eşyaları uygulamada kural olarak kadının kişisel malı sayılır.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
- Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; hesap bu tarihteki mallara göre yapılır.
- Her eşin edinilmiş mallarının değeri, tasfiye tarihindeki sürüm değeri üzerinden bilirkişi tarafından belirlenir.
- Bu mallara ilişkin borçlar düşülür ve artık değer bulunur.
- Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısını ister; karşılıklı alacaklar mahsup edilir.
Örnek: Eşlerden birinin evlilik içinde aldığı dairenin değeri 2.000.000 TL, kalan kredi borcu 400.000 TL'dir; diğer eşin evlilik içinde aldığı aracın değeri 600.000 TL'dir. Artık değerler 1.600.000 TL ve 600.000 TL olur. Karşılıklı yarı paylar mahsup edildiğinde araç sahibi eş, diğerinden 500.000 TL katılma alacağı isteyebilir.
Peşinat kişisel maldan ödendiyse
Uygulamada sık görülen durum, evin peşinatının bir eşin evlilik öncesi birikiminden ya da ailesinden gelen parayla, kalanının evlilik içindeki kazançla ödenmesidir. Bu durumda evin bugünkü değeri, katkıların oranına göre kişisel mal ve edinilmiş mal olarak ayrılır. Peşinatın kişisel maldan karşılandığını ileri süren eş bunu banka dekontu, miras belgesi ya da satış sözleşmesi gibi belgelerle göstermelidir.
Değer artış payı
Bir eş, diğer eşin bir malının edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına karşılıksız katkıda bulunduysa, tasfiyede bu katkı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m.227). Örneğin bir eşin kişisel malı olan evde diğer eşin parasıyla yapılan tadilat bu kapsamda değerlendirilebilir.
Dava, mahkeme ve zamanaşımı
- Mahkeme: Aile mahkemesi; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi.
- Zaman: Mal paylaşımı boşanma davasıyla birlikte istenebilir; mahkemeler bu talebi çoğu zaman ayrı dosyada görür ve boşanma kararının kesinleşmesini bekler.
- Zamanaşımı: Yargıtay uygulamasına göre boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıl.
- Tedbir: Dava sürerken malların devredilmemesi için tapu ve araç kayıtlarına ihtiyati tedbir konulması istenebilir.
Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler de hesaba eklenir (TMK m.229).
Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımı
Anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımı açıkça düzenlenirse sonradan ayrı bir dava açılmasına gerek kalmaz. Hangi malın kime kalacağı ayrıntılı yazılmalı ya da eşlerin birbirinden mal rejimi talebi bulunmadığı açıkça belirtilmelidir.
Davadan önce toplanacak belgeler
- Tapu kayıtları ve taşınmazların edinme tarihleri
- Araç tescil kayıtları
- Banka hesap dökümleri, konut ve taşıt kredisi ödeme planları
- Miras, bağış ya da evlilik öncesi birikimi gösteren belgeler
- Varsa şirket ortaklığına ilişkin ticaret sicili kayıtları
Malların edinilme tarihleri ve ödemelerin hangi kaynaktan yapıldığı, hesabın sonucunu doğrudan etkiler. Bu nedenle belgelerin dava açılmadan önce düzenli biçimde bir araya getirilmesi yararlıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez. Her olay kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.