Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Nasıl Yapılır?

Tüketici hakem heyetine başvuru, e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) aracılığıyla veya yetkili hakem heyetine yazılı dilekçe verilerek yapılır. Başvuruda uyuşmazlığın konusu, talep edilen hak, satıcı veya sağlayıcı bilgileri ve mevcut deliller belirtilmelidir. 2026 yılında değeri 186.000 TL'nin altında kalan tüketici uyuşmazlıklarında hakem heyetine başvuru kural olarak zorunludur. Başvuru için harç alınmaz.

Tüketici Hakem Heyetine Hangi Durumlarda Başvurulabilir?

Tüketici hakem heyetleri, tüketiciler ile satıcı veya hizmet sağlayıcılar arasında ortaya çıkan belirli uyuşmazlıkları mahkemeye başvurmaya gerek kalmadan inceleyen ve karara bağlayan kuruluşlardır.

Bu heyetlerin görev alanı, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 66 ve devamı maddeleri ile Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği kapsamında düzenlenmiştir.

Hakem heyetine başvurulabilecek uyuşmazlıklar arasında şunlar bulunmaktadır:

• Satın alınan ürünün ayıplı, arızalı veya sözleşmede belirtilen özelliklerden farklı olması,
• İnternetten satın alınan ürünün teslim edilmemesi veya bedel iadesinin yapılmaması,
• Garanti kapsamındaki ürünün onarılmaması veya hukuka aykırı şekilde ücret talep edilmesi,
• Abonelik sözleşmelerinde haksız ücret veya kesinti yapılması,
• Hizmetin eksik, ayıplı veya sözleşmeye aykırı sunulması,
• Tüketici işlemi niteliğindeki bankacılık ve finansal hizmetlerden kaynaklanan uyuşmazlıklar,
• Kanuni şartları oluşmasına rağmen cayma hakkının kabul edilmemesi.

Ancak her alışverişten doğan anlaşmazlık tüketici uyuşmazlığı değildir. Örneğin ticari faaliyetinde kullanmak amacıyla ürün satın alan kişinin uyuşmazlığı, somut olayın niteliğine göre tüketici hukukunun dışında kalabilir.

Benzer şekilde, ticari veya mesleki faaliyeti kapsamında hareket etmeyen iki kişi arasındaki sıradan ikinci el satışlarda da tüketici hakem heyeti her zaman görevli değildir.

Hakem heyeti, tüketicinin belirli bir hakkına ilişkin uyuşmazlığı çözer. İşletmeye idari para cezası verilmesi, suç soruşturması yürütülmesi veya genel bir denetim yapılması talepleri ise ilgili kamu kurumlarının görev alanına girebilir.

2026 Yılında Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Sınırı

Tüketici hakem heyetine başvurulup başvurulamayacağını belirleyen temel ölçütlerden biri uyuşmazlığın parasal değeridir.

6502 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca parasal sınır her yıl yeniden belirlenmektedir.

2026 yılı için geçerli sınır şöyledir:

186.000 TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda, kanuni istisnalar saklı olmak üzere tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekir.

Burada önemli olan satın alınan ürünün her durumda fatura bedeli değil, uyuşmazlığın ve ileri sürülen talebin hukuken belirlenen değeridir. Özellikle ücretsiz onarım, ürün değişimi veya borçlu olunmadığının tespiti taleplerinde uyuşmazlık değerinin doğru hesaplanması önemlidir.

Parasal sınırın aşıldığı uyuşmazlıklarda, sınırı aşan kısımdan feragat edilerek hakem heyetine başvurulması belirli şartlarla mümkündür. Ancak feragat edilen bölümün sonradan yeniden talep edilmesi bakımından ciddi hak kaybı doğabilir. Bu nedenle yalnızca daha kolay başvuru yapabilmek amacıyla alacak miktarından vazgeçilmesi dikkatle değerlendirilmelidir.

Tüketici Hakem Heyetine Başvurmadan Önce Ne Yapılmalı?

Başvurunun doğru hazırlanabilmesi için öncelikle uyuşmazlığın neden kaynaklandığı ve tüketicinin hangi hakkı kullanmak istediği belirlenmelidir.

Örneğin ayıplı bir ürün satın alan tüketici, hukuki şartların gerçekleşmesi hâlinde sözleşmeden dönerek bedel iadesi, ayıpsız misliyle değişim, ücretsiz onarım veya ayıp oranında bedel indirimi talep edebilir.

Bu hakların kapsamı ve uygulanma koşulları birbirinden farklıdır. Konunun hukuki çerçevesi hakkında ayrıntılı bilgi için 6502 sayılı Kanun ve tüketici hakları başlıklı içerik incelenebilir.

Satıcıya Başvurmak Zorunlu mu?

Tüketici hakem heyetine başvurmadan önce satıcı veya sağlayıcıya şikâyette bulunulması genel olarak zorunlu bir başvuru şartı değildir.

Bununla birlikte tüketicinin talebini önceden yazılı olarak bildirmesi yararlı olabilir. Böylece işletmenin sorundan haberdar edildiği, hangi hakkın talep edildiği ve verilen cevabın içeriği belgelendirilebilir.

Bildirim için uyuşmazlığın niteliğine göre e-posta, kayıtlı elektronik posta, platform içi mesajlaşma veya teslimi ispatlanabilen başka bir yöntem kullanılabilir. Özel bildirim şekli ve süresi öngörülen sözleşmelerde ise ilgili düzenlemeye uyulmalıdır.

Önemli olan, uyuşmazlık çözülmediğinde başvurunun dayanağını oluşturacak kayıtların korunmasıdır.

e-Devlet Üzerinden Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Nasıl Yapılır?

Tüketici hakem heyeti başvurusunun elektronik ortamda yapılması mümkündür. Bunun için Ticaret Bakanlığı tarafından sunulan Tüketici Bilgi Sistemi kullanılır.

Başvuruya başlamak için e-Devlet Tüketici Hakem Heyetlerine Başvuru İşlemi hizmetine giriş yapılabilir.

Sistemdeki ekranların görünümü zaman içinde değişebilmekle birlikte başvuru işlemi genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşmaktadır.

1. Kimlik Doğrulaması Yapılması

Öncelikle e-Devlet hesabına giriş yapılır. Kimlik doğrulaması tamamlandıktan sonra Ticaret Bakanlığının tüketici hakem heyeti başvuru hizmeti açılır.

Başvurunun ilgili kişi adına yapılması gerekir. Avukat aracılığıyla gerçekleştirilen işlemlerde temsil ve yetkilendirmeye ilişkin kurallar ayrıca uygulanır.

2. Şikâyet Edilen İşletmenin Belirlenmesi

Başvurunun en önemli aşamalarından biri, uyuşmazlığın doğru satıcıya veya sağlayıcıya yöneltilmesidir.

Özellikle internet alışverişlerinde ürünün markası, satış platformu ve ürünü satan şirket farklı kişiler olabilir.

Örneğin bir elektronik ürünün büyük bir pazaryeri üzerinden satın alınmış olması, o platformun her uyuşmazlıkta doğrudan satıcı olduğu anlamına gelmez.

Başvuru yapılmadan önce faturada veya sözleşmede yer alan ticari unvan ile talebin yöneltilebileceği sorumlu kişi veya kuruluş belirlenmelidir.

3. Uyuşmazlığın Konusunun Açıklanması

Başvuru formunda olayın ne zaman gerçekleştiği, hangi ürün veya hizmetin satın alındığı, ne tür bir sorunla karşılaşıldığı ve satıcıyla yapılan görüşmeler açıklanmalıdır.

Olayların tarih sırasıyla anlatılması incelemeyi kolaylaştırır.

Yalnızca "ürün bozuk, mağdur oldum" şeklindeki açıklama yerine sorunun ne zaman ortaya çıktığının, hangi işlemlerin yapıldığının ve talebin neden karşılanmadığının belirtilmesi daha sağlıklı olacaktır.

4. Talep Edilen Hakkın Belirtilmesi

Tüketici hakem heyeti başvurusunda yalnızca şikâyet konusunun açıklanması yeterli değildir. Heyetten nasıl bir karar verilmesinin istendiği de açık olmalıdır.

Somut olayın niteliğine göre bedel iadesi, ürün değişimi, ücretsiz onarım, bedel indirimi veya haksız tahsil edilen ücretin iadesi gibi talepler ileri sürülebilir.

Faiz talep ediliyorsa bunun da ayrıca belirtilmesi ve talebin hukuki dayanağının değerlendirilmesi gerekir.

5. Belgelerin Sisteme Yüklenmesi

Uyuşmazlığı destekleyen mevcut belgeler başvuruya eklenmelidir.

Bunlar fatura, ödeme dekontu, sözleşme, servis formu, satıcıyla yapılan yazışmalar veya teslimat kayıtları olabilir.

Belgelerin okunabilir olması, uyuşmazlıkla ilgisinin anlaşılması ve mümkünse tarih bilgilerinin görünmesi önemlidir.

6. Başvurunun Onaylanması

Bilgiler kontrol edildikten sonra başvuru sistem üzerinden tamamlanır.

İşlemin gerçekten gönderildiği ve sistemde başvuru kaydının oluştuğu kontrol edilmelidir. Başvuru numarasının saklanması, sonraki aşamaların takibini kolaylaştırır.

Formun yalnızca doldurulması veya taslak olarak kaydedilmesi, başvurunun tamamlandığı anlamına gelmeyebilir.

Tüketici Hakem Heyetine Elden veya Postayla Başvuru

Elektronik başvuru yapmak istemeyen kişiler, yetkili tüketici hakem heyetine yazılı dilekçeyle de başvurabilir.

Başvuru şahsen veya avukat aracılığıyla yapılabilir. Avukatla temsil zorunlu değildir.

Dilekçeye uyuşmazlığı gösteren belgeler eklenerek ilgili başvuru merciine teslim edilir veya posta yoluyla gönderilir.

Elden yapılan başvurularda evrakın teslim edildiğini gösteren kayıt alınması; posta yoluyla yapılan başvurularda ise gönderi ve teslim bilgilerinin saklanması önemlidir.

Tüketici hakem heyeti bulunmayan ilçelerde başvurular ilgili kaymakamlık aracılığıyla alınarak yetkili heyete iletilebilir.

Telefonla yapılan şikâyet veya sözlü anlatım, usulüne uygun tüketici hakem heyeti başvurusu yerine geçmez.

Tüketici Hakem Heyeti Başvuru Dilekçesinde Neler Olmalı?

Başvurunun değerlendirilmesini kolaylaştıran en önemli unsur, talep ile olay anlatımının birbiriyle uyumlu olmasıdır.

Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği'nin 11. maddesi uyarınca dilekçede başvuru sahibine, şikâyet edilen kişiye, uyuşmazlık konusuna ve talebe ilişkin zorunlu bilgiler bulunmalıdır.

Dilekçede özellikle şu hususlara yer verilmelidir:

• Başvuru sahibinin kimlik, adres ve iletişim bilgileri,
• Varsa vekiline ilişkin gerekli bilgiler,
• Şikâyet edilen işletmenin ticari unvanı ve bilinen adresi,
• Ürün veya hizmetin satın alınma tarihi,
• Uyuşmazlığın nasıl ortaya çıktığı,
• Varsa satıcıya yapılan bildirimler ve verilen cevaplar,
• Türk lirası cinsinden uyuşmazlık değeri,
• Talep edilen hukuki sonuç,
• Dayanılan belgeler.

Başvuruda gereksiz ayrıntılardan kaçınılmalı; karar verilmesi bakımından önemli tarihler ve olaylar açıkça belirtilmelidir.

Talebin Açık Yazılmasının Önemi

Varsayımsal olarak, bir tüketicinin 25.000 TL karşılığında satın aldığı bilgisayarın kısa süre sonra arızalandığını ve yapılan incelemelerde sorunun giderilmediğini düşünelim.

Bu durumda tüketicinin yalnızca bilgisayarın arızalı olduğunu anlatması, talep ettiği hukuki sonucun belirlenmesi bakımından yeterli olmayabilir.

Ürünün ayıplı olduğu iddiasına dayanılarak satış sözleşmesinden dönülmesi ve ödenen 25.000 TL'nin iadesinin istendiği açıkça belirtilmelidir. Böyle bir talebin kabul edilip edilmeyeceği ise ayıbın niteliğine, delillere ve kanuni şartlara bağlıdır.

Başvuruda hukuki terimlerin çokluğu değil, olayın ve talebin anlaşılır olması önem taşır.

Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu İçin Gerekli Belgeler

Tüketici hakem heyeti incelemesinde belgeler önemli bir yere sahiptir. Çünkü inceleme kural olarak dosya üzerinden yürütülür.

Uyuşmazlığın türüne göre aşağıdaki belgeler kullanılabilir:

Fatura Kaybolduysa Başvuru Yapılabilir mi?

Faturanın bulunmaması, başvurunun mutlaka reddedileceği anlamına gelmez.

Satın alma işlemi banka hareketleri, elektronik sipariş kaydı, teslimat belgesi veya taraflar arasındaki yazışmalarla da ortaya konulabilir.

Ancak hangi belgenin yeterli olacağı somut uyuşmazlığa göre değerlendirilir. İşlemin gerçekleştiğini veya satıcının kim olduğunu gösteren hiçbir delilin bulunmaması, talebin ispatını güçleştirebilir.

Ürün Servisteyse veya Satıcıya İade Edildiyse

Ürünün fiziksel olarak tüketicide bulunmaması durumunda teslim ve servis kayıtları daha fazla önem kazanır.

Özellikle ürünün hangi arızayla servise gönderildiği, kaç kez işlem gördüğü, hangi tarihlerde teslim edildiği ve satıcının nasıl cevap verdiği belgelenmelidir.

Teknik inceleme gerektiren uyuşmazlıklarda ürünün durumunu değiştirecek müdahaleler, sonraki ispat imkânlarını etkileyebilir.

Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu Nereye Yapılır?

Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki yetkili tüketici hakem heyetine yapılabilir.

Bu düzenleme, özellikle başka şehirde faaliyet gösteren işletmelerle yaşanan uyuşmazlıklarda önemlidir.

Örneğin Sakarya'da ikamet eden bir tüketicinin İstanbul merkezli bir işletmeden internet üzerinden ürün satın aldığını varsayalım.

Tüketicinin yalnızca satıcının bulunduğu İstanbul'da başvuru yapması gerektiği söylenemez. Yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki yetkili hakem heyetine başvuru imkânı da bulunmaktadır.

Bununla birlikte her ilçede ayrı bir tüketici hakem heyeti kurulmuş olmayabilir. Böyle durumlarda Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenen yetki alanı esas alınır.

Tüketici Hakem Heyetine Başvuru Süresi ve Zamanaşımı

Tüketici hakem heyetine başvurular için bütün uyuşmazlıklarda geçerli tek bir süre bulunduğu düşünülmemelidir.

Başvuru konusu hakkın niteliği, sözleşme türü, ilgili zamanaşımı ve hak düşürücü süre hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

6502 sayılı Kanun kapsamında ayıplı mallarda zamanaşımı, daha uzun bir süre öngörülmediği takdirde kural olarak malın tüketiciye tesliminden itibaren iki yıldır.

Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda ise bu süre kural olarak teslim tarihinden itibaren beş yıldır. İkinci el satışlara ilişkin özel düzenlemeler ve ağır kusur ya da hileyle gizlenen ayıplar bakımından farklı hükümler bulunmaktadır.

Ayıplı hizmetlerde genel zamanaşımı süresi, kanunda veya sözleşmede daha uzun süre öngörülmedikçe hizmetin ifasından itibaren iki yıldır. Ağır kusur veya hileyle gizlenen ayıplar bakımından zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.

Bu süreler, tüketici hakem heyetinin karar verme süresiyle karıştırılmamalıdır.

Ayrıca mesafeli sözleşmelerdeki 14 günlük cayma hakkı, ayıplı maldan doğan hakların kullanılmasıyla aynı hukuki kurallara tabi değildir. Cayma hakkı bakımından sürenin başlangıcı, bildirim şekli ve istisnalar sözleşmenin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

Dolayısıyla tüketicinin hakem heyetine hangi tarihte başvurabileceği belirlenirken yalnızca ürünün satın alındığı tarihe bakılması yeterli olmayabilir.

Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu Ücretli mi?

Tüketici hakem heyetine başvuru için harç veya başvuru ücreti alınmaz.

Başvurunun tüketici tarafından bizzat yapılması mümkündür. Avukat tutulması zorunlu olmadığı gibi hakem heyeti tarafından taraflar lehine vekâlet ücretine de hükmedilemez.

Bununla birlikte başvurunun harçsız olması, uyuşmazlığın bütün aşamalarının gider doğurmayacağı anlamına gelmez.

Örneğin özel bir teknik rapor alınması, avukatla temsil, karara karşı mahkemeye başvurulması veya icra işlemlerinin başlatılması farklı giderlere neden olabilir.

Özellikle tüketici mahkemesine itiraz aşamasında yargılama giderleri ve karşı vekâlet ücreti ihtimalleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Başvurudan Sonra Süreç Nasıl İşler?

Başvuru tamamlandığında dosya yetkili tüketici hakem heyeti tarafından incelenir.

Heyet, uyuşmazlığın niteliğine göre taraflardan bilgi ve belge isteyebilir. Teknik veya özel bilgi gerektiren konularda bilirkişi incelemesi yaptırılması da mümkündür.

Eksik Belge İstenmesi

Başvuruda bulunması zorunlu bilgilerde eksiklik veya tutarsızlık tespit edilirse, tüketici hakem heyeti başkanı tarafından yazılı olarak yedi günlük süre verilerek eksikliğin tamamlanması istenebilir.

İnceleme sırasında taraflardan ayrıca bilgi veya belge istenmesi durumunda ise tebliğ tarihinden itibaren en fazla 30 günlük süre verilir. Talep üzerine ve heyet başkanının uygun görmesi hâlinde bu süre uzatılabilir.

İstenen belgelerin süresinde sunulmaması hâlinde dosya mevcut deliller üzerinden karara bağlanabilir.

Bu nedenle başvurunun yapılmasından sonra tebligatların ve bildirimlerin takip edilmesi gerekir.

Tüketici Hakem Heyeti Kaç Ayda Karar Verir?

Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği uyarınca başvuruların en geç altı ay içinde görüşülerek karara bağlanması öngörülmektedir.

Başvurunun niteliği dikkate alınarak bu süre en fazla üç ay daha uzatılabilir.

Bu düzenleme, her dosyanın mutlaka belirli bir günde sonuçlanacağı anlamına gelmez. Uyuşmazlığın teknik inceleme gerektirmesi, belge temini veya dosyanın niteliği süreci etkileyebilir.

Tarafların ivedi inceleme talebinde bulunması ve talebin uygun görülmesi hâlinde başvuru öncelikli olarak gündeme alınabilir.

Başvurunun durumu e-Devlet üzerinden TÜBİS aracılığıyla takip edilebilir.

Tüketici Hakem Heyeti Kararı Verildikten Sonra Ne Yapılır?

Tüketici hakem heyetinin verdiği karar taraflar açısından bağlayıcıdır. Bu nedenle karar yalnızca tavsiye niteliğinde bir değerlendirme olarak görülmemelidir.

Tüketici lehine verilen karar işletme tarafından yerine getirilmezse, kararın içeriğine göre ilamlı icra yoluna başvurulabilir.

Hakem heyeti kararına karşı ise kararın taraflara usulüne uygun şekilde tebliğ edilmesinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.

İtiraz, hakem heyetinin bulunduğu yerdeki veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde yapılabilir. Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Mahkemeye itiraz edilmesi, hakem heyeti kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz. Gerekli koşullarda icranın tedbir yoluyla durdurulması talep edilebilir.

Kararın uygulanması, itiraz sebepleri ve mahkeme aşamasındaki diğer hukuki ayrımlar hakkında tüketici hakem heyeti başvuru ve itiraz süreci başlıklı yazıda daha geniş açıklamalar bulunmaktadır.

Tüketici Hakem Heyeti Başvurusunda Hak Kaybına Neden Olabilecek Hatalar

Başvurunun elektronik ortamda kolaylıkla yapılabiliyor olması, usule ilişkin eksikliklerin sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez.

Uygulamada dikkat edilmesi gereken bazı hususlar bulunmaktadır.

Yanlış İşletmenin Şikâyet Edilmesi

Başvurunun yalnızca ürünün markasına veya satışın yapıldığı internet sitesinin adına yöneltilmesi her zaman doğru değildir.

Talebin niteliğine göre satıcı, sağlayıcı, üretici, ithalatçı veya başka bir sorumlu kişinin hukuki konumunun değerlendirilmesi gerekebilir.

Talep Sonucunun Belirsiz Bırakılması

Başvuru metninde yalnızca mağduriyetin anlatılması ve "gereğinin yapılması" istenmesi, heyetin hangi konuda karar vermesinin beklendiğini belirsizleştirebilir.

Talep edilen hakkın açıkça yazılması gerekir.

Aynı Uyuşmazlık İçin Birden Fazla Başvuru Yapılması

Konusu, sebebi ve tarafları aynı olan uyuşmazlık için birden fazla tüketici hakem heyetine veya aynı hakem heyetine mükerrer başvuru yapılamaz.

Bu durum derdestlik veya kesinleşmiş karar bulunması hâlinde kesin hüküm yönünden değerlendirme yapılmasına neden olabilir.

Başvuru Yapıldıktan Sonra Belgelerin Takip Edilmemesi

Hakem heyeti tarafından gönderilen bilgi veya belge taleplerinin cevapsız bırakılması, dosyanın mevcut deliller üzerinden karara bağlanmasına yol açabilir.

Tüketicinin başvuruyu tamamladıktan sonra sistemdeki bildirimleri ve tebligatları takip etmesi önemlidir.

Başvuru ile Genel Şikâyetin Karıştırılması

Bir işletmenin müşteri hizmetlerine kayıt oluşturmak, sosyal medyada şikâyette bulunmak veya bir şikâyet platformuna yorum yazmak, resmî tüketici hakem heyeti başvurusunun yerine geçmez.

Bu yollar uyuşmazlığın çözümüne katkı sağlayabilse de hukuki başvuru bakımından ayrı değerlendirilmelidir.

Tüketici Hakem Heyetine Başvururken Hakların Korunması

Tüketici hakem heyeti, belirli parasal sınırlar içinde kalan tüketici uyuşmazlıklarının mahkeme dışında çözümlenmesini sağlayan önemli bir hukuki başvuru yoludur.

Ancak başvurunun kabul edilebilir nitelikte olması ile tüketicinin talebinin haklı bulunması farklı konulardır.

Uyuşmazlığın tüketici işlemi niteliğinde olması, parasal görev sınırının doğru değerlendirilmesi, sorumlu tarafın belirlenmesi ve talebin somut delillerle desteklenmesi kararın içeriğini etkileyebilir.

Özellikle yüksek tutarlı taleplerde, birden fazla sorumlunun bulunduğu işlemlerde veya zamanaşımına yaklaşılmış durumlarda başvuru öncesinde hukuki değerlendirme yapılması hak kaybı riskini azaltabilir.

Başvurunun ardından uyuşmazlığın çözülmesi hâlinde de bu durumun ilgili belgelerle birlikte hakem heyetine bildirilmesi gerekir.

Tüketicinin hangi hakkı kullanabileceğini doğru belirlemesi, başvuru süresini takip etmesi ve karar sonrasında gerekli işlemleri zamanında yapması, hukuki korunmanın temel unsurlarıdır.