Hayatın akışı içerisinde mal varlığımızı nasıl yöneteceğimiz kadar, bizden sonra bu varlıkların kime kalacağı da hepimiz için kritik bir konudur. Vefatımız sonrasında geride bıraktığımız mal varlığının hukuka uygun ve isteklerimiz doğrultusunda paylaşılması için Türk Medeni Kanunu bizlere bazı imkânlar sunar. Bu imkânların en bağlayıcı ve hukuki güvencesi en yüksek olanlarından biri şüphesiz miras sözleşmesidir.
Hukuk büromuza sıkça yöneltilen sorulardan biri, vasiyetname ile miras sözleşmesi arasındaki farklar ve bu sözleşmenin nasıl yapıldığıdır. Bir avukat gözüyle, bu sürecin ne kadar hassas olduğunu ve küçük bir şekil hatasının tüm sözleşmeyi geçersiz kılabileceğini sürekli olarak vurguluyoruz. Bu yazımızda, miras sözleşmesi hazırlama sürecinden iptaline, tarafların haklarından yasal şartlarına kadar merak ettiğiniz tüm detayları ele alacağız.
Miras Sözleşmesi Nedir?
Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde tanımlanan miras sözleşmesi, miras bırakan (muris) ile mirasçı veya üçüncü bir kişi arasında yapılan ve karşılıklı borçlar doğuran resmi bir ölüme bağlı tasarruftur. Vasiyetnameden en büyük farkı, tek taraflı bir irade beyanı değil, karşılıklı iki tarafın iradelerinin uyuşmasıyla kurulan çift taraflı hukuki bir işlem olmasıdır.
Bu sözleşme sayesinde muris, mal varlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde tasarruf yetkisini kullanırken, karşı taraf da (örneğin bakım borcu üstlenen bir kişi veya atanmış mirasçı) bu sözleşme ile bazı haklar elde eder ve yükümlülükler altına girer.
Miras Sözleşmesinin Türleri Nelerdir?
Uygulamada ve kanunda karşımıza çıkan temel iki tür miras sözleşmesi bulunmaktadır:
- Olumlu (İspat Edici) Miras Sözleşmesi: Murisin, karşı tarafa bir miras bırakmayı taahhüt ettiği sözleşmedir. Genellikle bir bakım gözetim sözleşmesiyle birlikte yürütülür.
- Olumsuz (Mirasın Reddi veya Feragat) Miras Sözleşmesi: Bir kişinin, ileride doğacak miras hakkından karşılıksız veya bir bedel karşılığında vazgeçtiğini beyan ettiği sözleşmedir. Buna hukucular mirastan feragat sözleşmesi de derler.
Miras Sözleşmesi Nasıl Yapılır? (Şekil Şartları)
Hukukumuzda şekil şartlarına uyulmadan yapılan işlemler genellikle geçersiz sayılır. Söz konusu miras sözleşmesi olduğunda, şekil şartları daha da katıdır çünkü murisin hayattayken yaptığı ancak ölümünden sonuç doğuracak bu işlemin suiistimale kapalı olması gerekir.
Miras sözleşmesi nasıl yapılır sorusunun yanıtı kesin ve nettir: Bu sözleşme, mutlaka resmi vasiyetname şeklinde yapılmalıdır. Peki bu ne anlama gelir?
- Sözleşme, sulh hukuk hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş diğer resmi memurlar huzurunda gerçekleştirilmelidir.
- İşlem sırasında, kanunen aranan ehliyet şartlarına sahip iki adet tanık hazır bulunmalıdır.
- Taraflar iradelerini resmi memura aynı anda beyan etmeli ve belge resmi memur ile tanıklar tarafından imzalanmalıdır.
El yazısıyla evde hazırlanmış veya sadece taraflar arasında imzalanmış adi yazılı sözleşmeler, diğer şartları ne olursa olsun hukuken miras sözleşmesi niteliği taşımaz ve geçersizdir.
Miras Sözleşmesi ile Vasiyetname Arasındaki Farklar
Müvekkillerimizin en çok karıştırdığı hususlardan biri vasiyetname ile miras sözleşmesi arasındaki ayrımdır. Temel farkları şu şekilde özetleyebiliriz:
- Tek Taraflılık vs. İki Taraflılık: Vasiyetname tek taraflı bir irade beyanıdır ve muris bunu dilediği zaman tek taraflı olarak değiştirebilir veya yok edebilir. Miras sözleşmesi ise karşılıklıdır; tarafların ortak iradesi olmadan tek taraflı olarak ortadan kaldırılamaz.
- Bağlayıcılık: Miras sözleşmesi, taraflar üzerinde bağlayıcı borçlar doğurur. Muris, sözleşmeyle bağlandığı mallar üzerinde sonradan sözleşmeye aykırı ölüme bağlı tasarruflarda bulunamaz.
Miras Sözleşmesinden Dönme ve Fesih Halleri
İki taraflı bir anlaşma olduğu için "ben vazgeçtim" diyerek tek taraflı feshetmek kural olarak mümkün değildir. Ancak Türk Medeni Kanunu bazı haklı fesih ve dönme hallerine yer vermiştir:
- Karşılıklı Anlaşma ile Fesih: Taraflar yazılı bir anlaşma yaparak her zaman sözleşmeyi ortadan kaldırabilirler.
- Sözleşmeden Tek Taraflı Dönme: Miras sözleşmesiyle kendisine bir edim yüklenen taraf, bu edimi yerine getirmezse, muris sözleşmeden dönebilir.
- Mirastan Çıkarma Sebepleri: Miras bırakan, karşı tarafın kendilerine karşı suç işlemesi veya ağır bir aile yükümlülüğünü yerine getirmemesi gibi kanuni miraslardan çıkarma (ıskat) sebeplerinin varlığı halinde sözleşmeyi tek taraflı feshedebilir.
Miras Sözleşmesinin İptali Davası
Yapılan bir miras sözleşmesinin hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız, miras sözleşmesinin iptali davası açma hakkınız bulunmaktadır. İptal sebeplerinin başında şunlar gelir:
- Murisin sözleşmeyi yaparken fiil ehliyetine (akıl sağlığına) sahip olmaması,
- Sözleşmenin yanıltma, korkutma (ikrah) veya cebir altında yapılmış olması,
- Sözleşmenin kanunun emredici hükümlerine veya ahlaka aykırı olması,
- Kanuni şekil şartlarına uyulmamış olması.
Bu dava, menfaati bulunan mirasçılar veya vasiyet alacaklıları tarafından, iptal sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halükarda sözleşmenin tescilinden itibaren (veya tabi olduğu süreler içinde) yetkili Asliye Hukuk Mahkemesi'nde açılmalıdır.
Neden Bir Avukattan Destek Almalısınız?
Miras hukuku, teknik detayları çok fazla olan ve en ufak bir usul hatasında hak kayıplarına yol açabilen karmaşık bir daldır. Miras sözleşmesi hazırlarken ileride yaşanabilecek olası aile ihtilaflarının önüne geçmek, sözleşmenin geçerliliğini güvence altına almak ve haklarınızı eksiksiz korumak hayati önem taşır. Hukuk büromuzun uzman miras avukatları ile iletişime geçerek bu süreçte profesyonel hukuki danışmanlık alabilir, geleceğinizi güvence altına alabilirsiniz.