Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş, diğer eşten geçimi için nafaka isteyebilir. Buna yoksulluk nafakası denir ve Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 175. maddesinde düzenlenir. Bu yazıda şartları, talep süresini, Anayasa Mahkemesi'nin süresiz nafakaya ilişkin kararını ve nafakanın sona erme hallerini kısaca özetledik. Ayrıntılı anlatım için Erzurum yoksulluk nafakası rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yoksulluk nafakasının 4 şartı
- Boşanma kararı: Yoksulluk nafakası evlilik devam ederken değil, ancak boşanma ile birlikte veya boşanmadan sonra istenebilir.
- Yoksulluğa düşme: Talep eden eşin boşanma nedeniyle barınma, beslenme, giyim, sağlık ve ulaşım gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma düşmesi gerekir. Düzenli ve yeterli geliri olan eş için bu şart genellikle gerçekleşmez.
- Kusur durumu: Talep eden eşin kusuru diğer eşten daha ağır olmamalıdır. Eşit kusur veya daha az kusur halinde nafaka istenebilir; nafaka yükümlüsünün kusurlu olması ise aranmaz.
- Talep ve ödeme gücü: Hakim yoksulluk nafakasına kendiliğinden hükmetmez; açık bir talep gerekir. Nafaka miktarı, yükümlünün mali gücü oranında belirlenir.
Ne zaman talep edilir?
Yoksulluk nafakası boşanma davası içinde istenebilir. Davada istenmemişse, TMK 178 uyarınca boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla talep edilebilir. Bu süre kaçırılırsa talep zamanaşımı itirazıyla karşılaşabilir.
Boşanma davası sürerken eşin geçimi için ise tedbir nafakası (TMK 169) gündeme gelir. Tedbir nafakası dava süresince geçerlidir; boşanma kararı kesinleştiğinde, yoksulluk nafakasına hükmedilmişse onun yerini alır.
Hangi deliller önemlidir?
Uygulamada nafaka miktarını belirleyen en önemli unsur, tarafların gerçek ekonomik durumudur. Mahkeme genellikle kolluk aracılığıyla sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır. Bunun yanında SGK hizmet dökümü, maaş bordroları, banka hesap hareketleri, tapu ve araç kayıtları, kira sözleşmeleri ve tanık beyanları değerlendirilir. Kusur yönünden ise mesajlaşmalar, tanıklar ve varsa önceki dava dosyaları belirleyici olur.
Süresiz mi? AYM kararı ve son durum
TMK 175'te yoksulluk nafakasının "süresiz olarak" isteneceği öngörülüyordu. Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla bu ibareyi iptal etti. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve iptal hükmünün yürürlüğü dokuz ay ertelendi; iptal 30 Haziran 2027 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Bu nedenle bugün itibarıyla kanunda bir süre sınırı bulunmamaktadır. Yasama organının bu tarihe kadar yeni bir düzenleme yapması beklenmektedir; ancak süreli nafakaya ilişkin taslaklar henüz kanunlaşmamıştır. İptal kararları geriye yürümediğinden, kesinleşmiş nafaka kararları kendiliğinden sona ermez ve ödemelerin durdurulması icra takibine yol açabilir.
Nafaka toplu ödeme (sermaye) veya aylık irat şeklinde belirlenebilir. Uygulamada çoğunlukla aylık irat biçiminde hükmedilir ve hakim, gelecek yıllardaki artış oranını da kararında belirleyebilir.
Nafaka ne zaman sona erer?
- Alacaklı eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde nafaka kendiliğinden sona erer.
- Alacaklının evlenmeden fiilen evli gibi yaşaması,
- Yoksulluğun ortadan kalkması,
- Haysiyetsiz hayat sürmesi hallerinde ise nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılır.
Bu konuda nafakanın kaldırılması davası yazımıza bakabilirsiniz.
Artırım ve azaltım
Tarafların mali durumu değiştiğinde veya hakkaniyet gerektirdiğinde nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir. Enflasyon karşısında nafakanın değer kaybetmesi, alacaklının ihtiyaçlarının artması veya yükümlünün gelirindeki ciddi düşüş bu davalarda sık görülen gerekçelerdir. Ayrıntılar için nafaka artırım davası yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Yoksulluk nafakasında sonuç, büyük ölçüde kusur tespitine ve tarafların gerçek gelir durumunun ispatına bağlıdır. AYM kararıyla başlayan geçiş sürecinde hem nafaka alan hem de ödeyen taraflar için yasal gelişmeleri takip etmek önem taşır. Erzurum ve çevre illerdeki işlerinizde Erzurum boşanma avukatı sayfamızdan bilgi alabilir, Av. Mustafa Çağrı Köse ile iletişime geçebilirsiniz.