Boşanmada velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn, çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Bu katkıya iştirak nafakası denir ve Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 182. maddesine dayanır. Bu yazıda Erzurum'da iştirak nafakasıyla ilgili en çok merak edilen noktaları kısaca özetledik. Ayrıntılı anlatım için Erzurum iştirak nafakası rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İştirak nafakası nedir?
İştirak nafakası, ergin olmayan çocuğun giderlerine velayeti almayan ebeveynin para ile katılmasıdır. Nafaka çocuğun hakkıdır; ancak çocuk küçük olduğu için velayet sahibi ebeveyn tarafından talep edilir ve onun hesabına ödenir. Boşanma kararıyla birlikte hükmedilebileceği gibi, boşanmadan sonra açılacak ayrı bir davayla da istenebilir. Evlilik dışı doğan ve soybağı kurulan çocuklar için de benzer şekilde nafaka talep edilebilir.
İştirak nafakası belirlenirken bakılan 5 kriter
- Çocuğun ihtiyaçları: Yaşı, okul durumu, kurs ve servis giderleri, sağlık ve bakım masrafları.
- Nafaka yükümlüsünün geliri: Maaş, kira geliri, ticari kazanç, tarım geliri ve malvarlığı.
- Velayet sahibi ebeveynin durumu: Velayeti alan ebeveyn de çocuğa bakım ve emek vererek gücü oranında katkı sunar.
- Ülkenin ve yörenin yaşam koşulları: Erzurum'daki kira, ısınma, ulaşım ve eğitim gibi ortalama yaşam giderleri dikkate alınır.
- Hakkaniyet: Yükümlünün kendi zorunlu giderleri ve bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler de hesaba katılır.
Mahkeme bu kriterleri birlikte değerlendirir. Bu nedenle gelir belgeleri, SGK kayıtları, okul ve sağlık giderlerini gösteren faturalar davada önemli rol oynar.
İştirak nafakası nasıl talep edilir?
İştirak nafakası davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Boşanma davası sürerken çocuk için tedbir nafakası istenebilir. Boşanma kesinleştiğinde tedbir nafakası, kararda aksi belirtilmedikçe iştirak nafakası olarak devam eder. Dava dilekçesinde talep edilen miktarın ve bu miktarın gerekçesinin açıkça yazılması yerinde olur.
Kaç yaşına kadar ödenir?
Kural olarak iştirak nafakası çocuk ergin olana, yani 18 yaşını doldurana kadar ödenir. Çocuğun eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, TMK 328/2 uyarınca eğitim sona erinceye kadar ona bakmakla yükümlüdür. Ancak ergin olduktan sonra bu talebi artık çocuğun kendisi ileri sürer; iştirak nafakası kendiliğinden devam etmez.
Artırım ve azaltma
Enflasyon ve çocuğun büyümesiyle ihtiyaçlar değiştiği için nafakanın artırılması istenebilir. Hâkim, TMK 182 uyarınca gelecek yıllarda ödenecek miktarın tarafların mali durumuna göre artırılmasına da karar verebilir. Tarafların mali durumu esaslı biçimde değişirse azaltma talep edilebilir. Bu konuda Erzurum nafaka artırım davası yazımıza bakabilirsiniz.
Ödenmezse ne olur?
Ödenmeyen iştirak nafakası için ilamlı icra takibi başlatılabilir. Nafaka borcunu ödemeyen yükümlü hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Nafaka alacakları maaş haczinde de diğer borçlara göre öncelikli ve farklı kurallara tabidir.
Velayet ile ilişkisi
İştirak nafakası, velayet kararının doğal sonucudur. Velayet sonradan diğer ebeveyne geçerse nafaka yükümlüsü de değişebilir ve önceki nafaka kararının kaldırılması gündeme gelir. Velayet ölçütleri hakkında sitemizdeki Erzurum velayet davası yazısını da okuyabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
İştirak nafakası geriye dönük istenebilir mi?
Kural olarak nafaka dava tarihinden itibaren hükmedilir; dava açılmadan önceki dönem için talep genellikle kabul edilmez. Bu nedenle davanın geciktirilmemesi önemlidir.
Nafaka yükümlüsü çalışmıyorsa ne olur?
Çalışmayan ancak çalışabilecek durumda olan ebeveyn de nafaka ödemekle yükümlüdür. Mahkeme, kişinin kazanma gücünü ve malvarlığını dikkate alarak makul bir miktar belirler.
Sonuç
İştirak nafakasında doğru miktarın belirlenmesi, gelir belgelerinin ve çocuğun gerçek giderlerinin iyi ortaya konmasına bağlıdır. Erzurum ve çevre illerdeki (Erzincan, Bayburt, Kars, Ağrı) nafaka, velayet ve boşanma işlerinizde Av. Mustafa Çağrı Köse'nin internet sitesinden bilgi alabilir, ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.