Boşanma dosyalarında bana yöneltilen sorulardan biri şudur: “Mahkeme kimi haklı bulacak?” Hukuktaki karşılığı kusur belirlemesidir. Boşanma davasında kusur; davanın kabul edilip edilmeyeceğini, tazminatı ve yoksulluk nafakasını doğrudan etkiler.
Meslek hayatım boyunca haklı olduğunu düşünen eşlerin, olayları doğru yolla ileri sürmedikleri için bekledikleri sonucu alamadığı dosyalar gördüm. Bu yazıda mahkemenin kusuru nasıl belirlediğini, Yargıtay'ın hangi olayları kusur saymadığını ve kusur derecesinin sonuçlarını güncel kararlarla anlatıyorum.
Boşanma davasında kusur nasıl belirlenir?
Mahkeme önce eşlerin dilekçelerinde dayandığı olaylara bakar. Hukuka uygun delillerle ispatlanan davranışları ilgili eşe yükler. Sonra iki eşin davranışlarını karşılaştırır ve eşlerden birinin tam, ağır ya da az kusurlu olduğuna veya eşit kusurlu olduklarına karar verir.
Kanunda her davranış için yazılmış bir kusur cetveli yoktur. Hâkim, dosyadaki olayları birlikte tartar. Kusur derecelerini ve örnek davranışları boşanmada kusur rehberimde ayrıntılı olarak topladım.
Yargıtay hangi davranışları kusur saymadı?
Bir olayın yaşandığının söylenmesi, onun kusur olarak yazılması için yetmez. Aşağıdaki kararlar bu farkı gösteriyor.
İspatlanamayan ya da davaya doğru yolla getirilmeyen olaylar
Olay ispatlanamıyorsa ya da davaya usulüne uygun girmemişse eşe kusur olarak yazılamaz.
Soyut tanık beyanıyla ispatlanamayan iddialar
İlk derece mahkemesi eşleri eşit kusurlu bulmuş; kadına ilgisizlik, başkalarının yanında aşağılama ve memlekette eşine haber vermeden uzun süre kalma kusurlarını yüklemişti. Tanık, taraflarla 2008-2009 yıllarında komşuluk yaptığını ve sonraki olayları net bilmediğini söylüyordu. Yargıtay, sebep ve saiki belli olmayan soyut tanık beyanıyla bu iddiaların ispatlanmış sayılamayacağını belirtti. Sonuçta erkek tam kusurlu, kadın kusursuz hâle geldi (Yargıtay 2. HD, 2026/1903 E., 2026/8016 K., 14.09.2026).
Dilekçede dayanılmayan ve dava tarihinden sonra yaşanan olaylar
Aynı kararda kadına yüklenen “eşyaları evin dışına atma” olayı da kusur sayılmadı. Erkek bu olaya dava dilekçesinde dayanmamıştı. Tanıklara göre olay uzaklaştırma kararından sonra, yani dava tarihinden sonra yaşanmıştı.
Başka bir dosyada bölge adliye mahkemesi, dava tarihinden sonraki olayların ıslah yoluyla dahi mevcut davada boşanma sebebi olarak ileri sürülemeyeceğini belirtti. Yargıtay bu kararı onadı (Yargıtay 2. HD, 2023/8316 E., 2024/7080 K., 09.10.2024).
Hukuka aykırı elde edilen deliller
Kadın, erkeğin telefonundan elde ettiği mesaj ve kayıtları içeren bir CD sunmuştu. Yargıtay bu delili hukuka aykırı saydı. Hukuka uygun elde edildiğini gösteren bir ispat aracı da yoktu. Bu nedenle erkeğe sadakatsizlik kusuru yüklenemedi. Hukuka aykırı elde edilen delil, bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m.189/2).
Ancak delilin dışlanması erkeği kurtarmadı. Süreklilik gösteren hakaretleri ve üçüncü kişilerin yanında eşine agresif davranarak onu küçük düşürmesi nedeniyle yine ağır kusurlu sayıldı (Yargıtay 2. HD, 2022/11217 E., 2023/2320 K., 10.05.2023).
Eski, tepkisel ya da yanlış nitelendirilen davranışlar
Bazı olaylar ise ispatlansa da kusur değerlendirmesine girmedi ya da başka bir nitelikte sayıldı.
Affedilen ya da hoş görülen eski olaylar
Bir dosyada kadın, erkeğin yıllar önceki ilişkisini uzun süre önce öğrenmiş, zamanla affetmiş ya da hoşgörüyle karşılamış ve evliliği sürdürmüştü. İlk derece mahkemesi bu eski olayı kusur değerlendirmesine almadı. Erkeğin son dönemdeki güven sarsıcı yazışmalarını, küfür ve hor görme davranışlarını, zaman zaman uyguladığı fiziksel şiddeti esas alarak erkeği tam kusurlu saydı. Yargıtay kusur belirlemesini bozmadı; tazminat ve nafaka miktarlarını az bularak kararı bozdu (Yargıtay 2. HD, 2023/8644 E., 2024/5377 K., 04.07.2024).
Zina sebebine dayalı davada kanun affın sonucunu açıkça yazar: “Affeden tarafın dava hakkı yoktur” (TMK m.161).
Tepkisel davranışlar
Tartışmadan sonra bir gece otelde kalan kadının davranışı tepkisel bulundu ve kusur sayılmadı (Yargıtay 2. HD, 2023/9772 E., 2024/6018 K., 17.09.2024).
Yanlış nitelendirilen davranışlar
Başka bir erkekle samimi fotoğrafların bulunması, sadakat ihlali değil güven sarsıcı davranış olarak değerlendirildi. Erkeğin kusurları da gözetilince eşler eşit kusurlu sayıldı ve erkek yararına verilen tazminat bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2025/5202 E., 2025/7097 K., 10.09.2025).
Kusur derecesi boşanma kararını nasıl etkiler?
Evlilik birliği temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK m.166/1). Daha fazla kusurlu olmak dava açmaya engel değildir. Ancak boşanma kararı verilebilmesi için davalının az da olsa kusurunun belirlenmesi kaçınılmazdır (Yargıtay HGK, 2017/2065 E., 2020/46 K., 23.01.2020).
Davacının kusuru daha az ya da eşitse ne olur?
Davalının TMK m.166/2'deki itiraz hakkı doğmaz. Kanun bu hakkı, davacının kusurunun daha ağır olması şartına bağlamıştır.
Davacının kusuru daha ağırsa ne olur?
Davalı davaya itiraz edebilir. İtiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa mahkeme boşanmaya karar verebilir (TMK m.166/2).
Tam kusurlu eş boşanma kararı alabilir mi?
Hayır, dava reddedilir. Başka bir kadınla yaşayan erkeğin davasında Yargıtay, “Hiç kimsenin sırf kendi kusurundan dolayı boşanma hükmü elde etmesi düşünülemez” dedi (Yargıtay 2. HD, 2025/5291 E., 2025/11719 K., 23.12.2025).
Terk sebebine dayalı dava açılmadığı için kadına terk kusuru yüklenemeyen ve başka kusuru da ispatlanamayan dosyada da boşanma kararı bozuldu (Yargıtay 2. HD, 2025/6860 E., 2026/1395 K., 10.02.2026).
Kusur tazminat ve nafakayı nasıl etkiler?
Kusur derecesi, parasal talepleri doğrudan etkiler.
Maddi ve manevi tazminat
- Maddi tazminat: Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu eşten isteyebilir (TMK m.174/1).
- Manevi tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş, kusurlu eşten isteyebilir (TMK m.174/2).
Eşit kusurlu eş tazminat alabilir mi?
Hayır. Eşit kusurlu eş yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilemez (Yargıtay 2. HD, 2023/9772 E., 2024/6018 K., 17.09.2024).
Kusur belirlemesi değişince parasal sonuç da değişir. Yukarıda andığım 14.09.2026 tarihli kararda kadın kusursuz hâle gelince, kadın yararına maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği belirtildi (Yargıtay 2. HD, 2026/1903 E., 2026/8016 K., 14.09.2026).
Tazminat miktarı neye göre belirlenir?
Tazminatın miktarını kusur tek başına belirlemez. Yargıtay; eşlerin ekonomik ve sosyal durumunu, kusur derecesini, paranın alım gücünü ve zedelenen menfaatleri birlikte tartar. Ağır kusurlu erkeğin ödemesine karar verilen 40.000 TL maddi ve 40.000 TL manevi tazminatı fazla buldu (Yargıtay 2. HD, 2022/11217 E., 2023/2320 K., 10.05.2023). Tam kusurlu erkek aleyhine hükmedilen 25.000 TL maddi ve 25.000 TL manevi tazminatı ise az buldu (Yargıtay 2. HD, 2023/8644 E., 2024/5377 K., 04.07.2024).
Koşulları ve ölçütleri boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımda anlattım.
Yoksulluk nafakası
Nafaka isteyen eşin kusuru daha ağır olmamalıdır. Nafaka yükümlüsünün kusuru ise aranmaz (TMK m.175).
Aynı evlilikte iki dava açılırsa kusur kaç kez belirlenir?
Bir kez. Kadının 2020'de şiddet olaylarına, erkeğin 2023'te zina sebebine dayanarak dava açtığı dosyada ilk derece mahkemesi her dava için ayrı kusur belirledi ve iki eş yararına da tazminata hükmetti. Yargıtay, boşanma taleplerinin ayrı ayrı incelenmesini yerinde; ayrı kusur belirlenip ayrı tazminat hükmü kurulmasını hatalı buldu. Evlilik birliği sona erinceye kadar açılan boşanma davalarındaki tüm kusurlar birlikte değerlendirilir, kusur oranı bir kez belirlenir, tazminat ve yoksulluk nafakası için her eş yönünden bir kez hüküm kurulur (Yargıtay 2. HD, 2025/5552 E., 2026/2699 K., 10.03.2026).
Bu nedenle karşılıklı davalarda olayları dağınık değil, tek bir tarih sırasıyla sunarım.
Kusur velayeti ve mal paylaşımını etkiler mi?
Velayet
Velayette ölçü çocuğun üstün yararıdır. Anne ve babanın boşanmadaki kusurları, çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur (Yargıtay 2. HD, 2026/1166 E., 2026/3505 K., 01.04.2026). Boşanmada kusurlu bulunmak, velayeti kendiliğinden kaybettirmez.
Mal paylaşımı
Mal paylaşımında kusur kural olarak katılma alacağını değiştirmez. İstisna şudur: Boşanma zina veya hayata kast sebebiyle gerçekleşmişse hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/2).
Kusuru ispatlamak için ne yapmalısınız?
Dosya hazırlarken müvekkillerimden şunları isterim:
- Olayları tarih sırasıyla yazın. Her olayı hangi tanığın ya da belgenin gösterdiğini not edin.
- Dayanacağınız her olayı dilekçenize açıkça yazın. Dilekçede olmayan olay kusur olarak yüklenemeyebilir.
- Olayları kendi gözlemiyle ve olayın yaşandığı dönemde bilen tanıkları gösterin.
- Eşinizin telefonuna ya da hesaplarına izinsiz girerek delil toplamayın.
- Uzun süre önce öğrenip evliliği sürdürdüğünüz olaylara güvenmeyin; son dönemde yaşananları ayrıca gösterin.
- Dava sürerken yeni bir olay yaşanırsa ayrı dava açıp davaların birleştirilmesini istemeyi değerlendirin.
Boşanma davasında kusur, tartışmanın değil ispatın konusudur. Yargıtay, olayın gerçekten yaşandığına, davaya doğru yolla getirildiğine ve delilin hukuka uygun olduğuna bakar. Bu üç şart oluşmadığında haklı olduğunuzu düşündüğünüz bir olay dosyada hiç yer almayabilir.
Her dosyanın olayları farklıdır; bu yazı genel bilgilendirme içindir. Dilekçenizi vermeden önce kendi olaylarınızı bu ölçütlerle gözden geçirin.
Avukat Aydın Aydar