Hizmet Nedeniyle Güveni Kötüye Kullanma Suçu (TCK 155/2) ve Güncel Yargıtay Kararları
Türk Ceza Kanunu’nun 155. maddesinde düzenlenen güveni kötüye kullanma suçu, zilyetliği yasal ve rızaya dayalı yollarla devredilmiş bir malın, teslim amacı dışında kullanılması veya devir olgusunun tamamen inkâr edilmesiyle oluşan bir malvarlığı suçudur.
Özellikle avukatlar, muhasebeciler, şirket yöneticileri, plasiyerler veya kasiyerler gibi başkasının malını idare etme yetkisine sahip kişilerin bu eylemi gerçekleştirmesi, suçun nitelikli hali olan "hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma (TCK 155/2)" kapsamına girer. Bu yazımızda, söz konusu suçun unsurlarını, hırsızlık ve dolandırıcılık gibi benzer suçlardan ayrıldığı ince çizgileri ve yargılama sürecindeki savunma stratejilerini güncel Yargıtay kararları ışığında inceliyoruz.
Suçun Temel Unsurları ve İşleniş Biçimi
Bir eylemin hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu sayılabilmesi için temel şart, malın faile hukuka uygun, hilesiz ve belirli bir amaçla teslim edilmiş olmasıdır. Suç işleme kastı, malın teslim alınmasından sonra ortaya çıkar.
Suç genel olarak iki şekilde işlenir:
- Amacı Dışında Tasarruf: Emanet edilen malın satılması, harcanması veya şahsi işlerde kullanılması.
- İnkâr: Malın hiç teslim alınmadığının veya geri verildiğinin iddia edilerek haksız şekilde failin uhdesinde tutulması.
Eğer taraflar arasında ticari, mesleki veya hizmete dayalı bir ilişki (sigortalı çalışma şartı aranmaksızın) yoksa, eylem suçun nitelikli hali (TCK 155/2) değil, basit hali (TCK 155/1) kapsamında kalır.
Benzer Suçlardan Ayrımı (Hırsızlık ve Dolandırıcılık)
Yargılamalarda en sık yapılan hata, malvarlığına karşı işlenen suçların birbirine karıştırılmasıdır. Aşağıdaki tablo, Yargıtay'ın bu suçları birbirinden nasıl ayırdığını göstermektedir:
| Kriter | Güveni Kötüye Kullanma | Hırsızlık | Dolandırıcılık |
|---|---|---|---|
| Zilyetliğin Devri | Mağdurun rızasıyla ve hukuka uygun şekilde teslim edilir. | Failde değildir; mal sahibinin rızası dışında gizlice alınır. | Failin hilesi sonucu, mağdurun iradesi sakatlanarak teslim edilir. |
| Suç Kastının Zamanı | Mal teslim edildikten sonra kötüye kullanma iradesi doğar. | Suç işleme kastı en başından beri, alma eylemi anında vardır. | Hile ve kandırma kastı en başından beri, teslimden önce vardır. |
Örneğin, iş yerindeki bir çalışanın çekmecedeki anahtarı gizlice alıp depodan mal çalması hırsızlık iken; kendisine zimmetlenen şirket aracını satması hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu oluşturur. Öte yandan, bir avukatın sahte bir vekaletname ile icradan tahsilat yapması, tıpkı sazan sarmalı dolandırıcılığı veya benzer organizasyonlarda olduğu gibi, hile unsurunu barındırdığından doğrudan nitelikli dolandırıcılık sayılmaktadır (Yargıtay 11. CD, 2025/2081 K.).
Hangi Meslek Gruplarında Sıkça Karşılaşılır?
- Şirket Finans Görevlileri ve Kasiyerler: Bir finans şefinin sahte gider pusulaları göstererek şirket parasını şahsi hesabına aktarması bu suçu oluşturur. Bu tür eylemlerde fail, çoğu zaman hazırladığı sahte belgeler nedeniyle ayrıca özel belgede sahtecilik suçu (TCK 207) kapsamında da yargılanabilmektedir.
- Avukatlar: Müvekkili adına icradan veya karşı taraftan tahsilat yapan bir avukatın, bu parayı müvekkiline ödemeyerek uhdesine geçirmesi, "zimmet" değil, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçudur (Yargıtay CGK, 2022/790 K.).
- Serbest Muhasebeciler: Muhasebecilerin meslek kuralları gereği mükellef adına doğrudan vergi yatırma görevi yoktur. Eğer mükellef, "benim vergimi yatır" diyerek para verir ve muhasebeci bu parayı mal edinirse, eylem nitelikli halden (TCK 155/2) değil, basit güveni kötüye kullanmadan yargılanır.
Yargılamada "Alacağımı Tahsil Ediyordum" Savunması
İşçi-işveren uyuşmazlıklarında failin "parayı çalmadım, ödenmeyen maaş alacağımı tahsil ettim" şeklindeki savunması uygulamada sıkça görülür. Yargıtay, mahkemelerin bu iddiayı doğrudan reddetmemesini, taraflar arasında gerçekten hukuki bir alacak-verecek meselesi olup olmadığının (iş davası dosyaları, ihtarnameler vb.) detaylıca araştırılmasını zorunlu tutmaktadır.
Ancak, alacak iddiasının hiçbir somut belgeyle kanıtlanamaması veya ödemenin olay ortaya çıktıktan çok sonra yapılması durumunda mahkemeler bu savunmaya itibar etmez.
Şikayet Süreci, Uzlaştırma ve Etkin Pişmanlık
Bu suçlamayla karşı karşıya kalındığında sürecin doğru yönetilmesi, alınacak cezanın miktarını doğrudan etkiler. Bu nedenle herhangi bir ifade vermeden önce karakol ifadesi süreci avukat hakkı rehberimizdeki adımların bilinmesi büyük önem taşır.
- Uzlaştırma Zorunluluğu: Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu, şikayete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253). Savcılık, doğrudan iddianame düzenleyemez; dosyayı önce Uzlaştırma Bürosuna göndermek zorundadır.
- Cezası ve Şikayet: Suçun cezası 1 yıldan 7 yıla kadar hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezasıdır. Soruşturma savcılığa şikayet suç duyurusu yoluyla başlatılabileceği gibi resen de yürütülebilir.
- Etkin Pişmanlık (Zararın Giderilmesi): Fail, "gönüllü olarak" bizzat pişmanlık gösterip mağdurun zararını soruşturma aşamasında tamamen giderirse cezasında 2/3 oranına kadar, mahkeme (kovuşturma) aşamasında giderirse 1/2 oranında indirim yapılır. Zararın sadece bir kısmının ödenmesi halinde ise, indirim uygulanabilmesi için mağdurun açık rızası aranır.
Etkin pişmanlık hükümleriyle veya mahkemedeki etkili bir savunmayla alınan cezanın ertelenmesi ya da HAGB kararı verilmesi halinde, denetim süresi sonunda sabıkanın temizlenmesi işlemleri için adli sicil arşiv sabıka kaydı silme rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
Yazar: Av. Turgut Ekrem
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır. Türk Ceza Kanunu kapsamındaki malvarlığına karşı işlenen suçlar, teknik hukuki detaylar içerdiğinden; ceza soruşturmalarında ve kovuşturma süreçlerinde hak kaybı yaşamamak adına, alanında uzman bir ceza avukatından hukuki danışmanlık almanız önemle tavsiye edilir.